Wanneer een oudere ouder zijn of haar persoonlijke hygiëne begint te verwaarlozen, is het lastig om objectief vast te stellen wanneer professionele hulp nodig is. Deze delicate beslissing raakt de privacy en zelfstandigheid van uw dierbare, en heeft tevens gevolgen voor zijn of haar veiligheid en gezondheid. In België helpen gestandaardiseerde beoordelingsinstrumenten zoals de Katz-schaal om deze behoeften objectief in kaart te brengen en passende interventies te initiëren. Bij Tami Care, thuiszorg in Dilbeek, ondersteunen we families dagelijks bij dit beoordelingsproces om passende en respectvolle zorg te garanderen. Deze praktische gids helpt u waarschuwingssignalen te herkennen en de noodzakelijke administratieve stappen met vertrouwen te doorlopen.
Katz-score van 4/6 of lager: kritieke drempel die interventie door een gekwalificeerde professional vereist op ten minste twee gebieden van het dagelijks leven (wassen, aankleden, mobiliteit).
Uitgebreide evaluatie van het wassen: gelijktijdige observatie van motorische vaardigheden (staan, lopen), functionele zelfstandigheid (aankleden, toiletgebruik) en cognitieve vaardigheden (begrip en volgorde van handelingen).
De HEARTS-aanpak voor het omgaan met weigering: empathische communicatie, realistische doelen, flexibele empathie, rustig de tijd nemen, geruststelling door stabiele routines en een veilige omgeving.
Beroepstermijn van 10 dagen: in geval van bezwaar van de medisch adviseur, stuur ondersteunende documenten aangetekend met een verplichte reactie binnen 25 kalenderdagen.
Eerste stap: de Katz-schaal beheersen voor een betrouwbare beoordeling van de zorgbehoeften.
De Katz-schaal is het officiële instrument dat door het INAMI (Nationaal Instituut voor Zorg- en Invaliditeitsverzekering) in België is voorgeschreven voor het beoordelen van de zelfstandigheid van een oudere. Dit gestandaardiseerde beoordelingsschema onderzoekt zes essentiële gebieden van het dagelijks leven: wassen, aankleden, transfers en verplaatsingen, toiletgebruik, continentie en eten. Voor elk gebied moet een score van 1 (volledige zelfstandigheid) tot 4 (volledige afhankelijkheid) worden toegekend.
Laten we het concrete voorbeeld nemen van mevrouw Dupont, 82 jaar oud. Om haar vermogen om zichzelf te wassen te beoordelen, observeer of ze zelfstandig haar toiletartikelen kan klaarmaken, zonder hulp in en uit de douche kan stappen en haar hele lichaam kan wassen. Als ze alleen hulp nodig heeft bij het wassen van haar onderlichaam, krijgt ze een score van 2. Als ze volledige hulp nodig heeft, is de score 4.
De totale score wordt berekend door de punten voor elk onderdeel bij elkaar op te tellen. Een score van 6/6 geeft volledige zelfstandigheid aan met slechts af en toe hulp. Tussen 4 en 5/6 duidt op gedeeltelijke afhankelijkheid, waarbij hulp nodig is bij specifieke taken. Een score van 2 tot 3/6 wijst op matige afhankelijkheid, waarbij regelmatige zorg nodig is. Ten slotte duidt een score van 0 tot 1/6 op ernstige afhankelijkheid, waarbij constante hulp nodig is.
Deze beoordeling moet elke drie maanden worden herhaald, de wettelijk vastgestelde geldigheidsperiode van het INAMI (Nationaal Instituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering). Deze regelmatige herbeoordeling maakt het mogelijk de zorg aan te passen aan de veranderende situatie en de administratieve gegevens actueel te houden via het MyCareNet-platform. Het is belangrijk om te weten dat als de medisch adviseur bezwaar maakt tegen de beoordeling, u 10 kalenderdagen de tijd heeft om een bezwaar per aangetekende brief in te dienen, inclusief bewijsstukken ter onderbouwing van de toegekende scores.
Praktisch voorbeeld: Dhr. Lambert, 85 jaar oud en al 3 jaar lijdend aan de ziekte van Alzheimer, heeft zijn Katz-score geleidelijk zien veranderen. In januari 2023 had hij een score van 5/6 (alleen hulp bij aankleden). In april 2023, na een val in zijn badkamer, daalde zijn score naar 3/6 (hulp bij volledig baden en mobiliteit). Deze gedocumenteerde vooruitgang maakte een geleidelijke aanpassing van de zorgintensiteit mogelijk, van één bezoek per week naar twee bezoeken per dag, volledig vergoed door de zorgverzekering.
Tweede stap: Waarschuwingssignalen van verlies van zelfstandigheid herkennen
Observeer fysieke en gedragsveranderingen om de behoefte aan zorg te beoordelen
Tekenen van verwaarlozing van de hygiëne verschijnen geleidelijk en verdienen uw aandacht. Let op of uw naaste meerdere dagen achter elkaar dezelfde kleding draagt, een aanhoudende lichaamsgeur heeft of dat het haar vet en klittend wordt. Deze signalen wijzen vaak op problemen met het zelfstandig uitvoeren van dagelijkse hygiënetaken. Let ook op tekenen die kunnen wijzen op een urineweginfectie: ongemak tijdens het plassen met een branderig gevoel, onderbreking of volledige ophouding van urine, overmatig frequent plassen (meer dan 8 keer per dag), bloed in de urine, verergering van bestaande incontinentie, plotselinge gedragsveranderingen, donkere of stinkende urine en plotselinge, intense vermoeidheid.
Ondervoeding is een indicator.